Psychologowie Peter Salovay i John Mayer wprowadzili termin Inteligencji emocjonalnej IE oraz stworzyli jej model, który dotyczy czterech obszarów:

1. Spostrzeganie emocji – umiejętność odczytywania emocji z mimiki, gestykulacji, postawy ciała i tonu głosu innej osoby.
2. Zastosowanie, wykorzystanie emocji do wspierania myślenia – posiadanie wiedzy o zależnościach, związkach pomiędzy emocjami i myślami, która np. może być zastosowana do rozwiązania problemu.
3. Rozumienie emocji – odzwierciedla umiejętność analizowania emocji, oszacowania i rozumienia konsekwencji, do jakich mogą one doprowadzić.
4. Umiejętność obchodzenia się z emocjami – w oparciu o konkretne cele, np. w celu skorygowania złej opinii, w celu poprawy wizerunku własnego, w celu unikania uczuć, itd.

Jakiś czas później Mayer, Salovey i Caruso stworzyli test do pomiaru EI. Ten MSCEIT mierzy każdy z czterech wyżej wymienionych obszarów modelu przy pomocy dwóch podtestów. Dla przykładu w obszarze czwartym, dotyczącym umiejętności obchodzenia się z emocjami np. w hipotetycznej, podanej scenerii zastosować środki w celu zmiany własnego stanu emocjonalnego. Po drugie, zaproponować środki, przy pomocy których można wpłynąć na zmianę stanu emocjonalnego u innej osoby ( końcowy i początkowy stan emocjonalny jest zdefiniowany w zadaniu testowym).
Teoria inteligencji emocjonalnej zakłada, że umiejętności społeczne i emocjonalne stanowią pewien rodzaj inteligencji, analogicznie jak zdolności, które decydują o postępach szkolnych. Teoria ta zakłada również, że niedorozwój w tej dziedzinie wiąże się z depresją i agresją w okresie dzieciństwa i że negatywne doświadczenia w tym okresie mogą ukształtować nasze reakcje emocjonalne na wyzwania życiowe.

Istnieje wiele poglądów na naturę inteligencji emocjonalnej i inteligencji w ogóle oraz na to, jakie jej rodzaje można wyróżnić. Psychologowie nie wypowiedzieli w tej kwestii jeszcze ostatniego słowa, nadal trwają spory w tym temacie..... czytaj więcej.
W literaturze używa się dość często symbolu EQ w odniesieniu do inteligencji emocjonalnej, a ściślej mówiąc emocjonalnych kompetencji. W przeciwieństwie do symbolu IQ, który oznacza także kwotowy wskaźnik (mierzalny za pomocą standaryzowanych testów) – EQ na dzień dzisiejszy to skrót od emotionale (Lebens)-Qualität - emocjonalna jakość życia.
Termin ten wprowadzony przez Mayera i Saloveya, został bardzo szybko spopularyzowany przez Daniela Golemana, (Daniel Goleman: EQ2. Der Erfolgsquotient, München 1999, S. 387).
Definicja Inteligencji emocjonalnej wg. Golemana to: umiejętność rozpoznawania własnych uczuć i uczuć innych, umiejętność samo motywacji, umiejętne obchodzenie się z własnymi emocjami i emocjami innych.

Golemann wyróżnia pięć składowych EQ:

Samoświadomość - rozumienie i akceptowanie własnych uczuć, nastrojów i potrzeb, świadomość swoich możliwości i umiejętności,

Motywacja - umiejętność motywowania się do działania, dążenie do osiągnięć niezależnie od finansowych gratyfikacji lub związanych ze statusem,

Samoregulacja - podejmowanie działań zgodnych z ogólnie przyjętymi normami i zasadami, połączone z panowaniem nad sobą,

Umiejętności społeczne - umiejętność nawiązywania i budowania kontaktów oraz tworzenia więzi międzyludzkich,

Empatia - rozumienie emocji i uczuć innych ludzi i umiejętność stosownej reakcji na nie.